راهنمای جامع، ایمن و علمی برای بهبود توان جسمی و کیفیت زندگی
بیماری ام اس (Multiple Sclerosis) یکی از شایعترین بیماریهای سیستم عصبی مرکزی است که میتواند باعث ضعف عضلانی، خستگی زودرس، اختلال تعادل و کاهش توان حرکتی شود. برخلاف تصور قدیمی که استراحت مطلق را برای این بیماران توصیه میکرد، امروزه تحقیقات علمی نشان میدهد که تمرینات قدرتی اصولی و هدفمند نقش بسیار مهمی در بهبود عملکرد جسمی و افزایش استقلال بیماران ام اس دارند.
در این مقاله بهصورت کامل و کاربردی به موضوع تمرینات قدرتی برای بیماران ام اس میپردازیم و توضیح میدهیم این تمرینات چگونه و تحت چه شرایطی باید انجام شوند.
چرا تمرینات قدرتی برای بیماران ام اس اهمیت دارد؟
بیماران ام اس (مولتیپل اسکلروزیس) به دلایل مختلفی دچار کاهش قدرت عضلانی میشوند، از جمله:
- کاهش پیامرسانی عصبی به عضلات
- کمتحرکی طولانیمدت
- خستگی مزمن
- اسپاستیسیته یا سفتی عضلات
تمرینات قدرتی مناسب میتوانند:
- ضعف عضلات را کاهش دهند.
- تعادل و ثبات بدن را بهبود ببخشند.
- خستگی عملکردی را کمتر کنند.
- خطر زمینخوردن را کاهش دهند.
- اعتمادبهنفس و کیفیت زندگی را افزایش دهند.
نکته مهم این است که تمرینات قدرتی در ام اس باید کاملاً فردمحور و تخصصی باشند و بههیچوجه نباید بهصورت خودسرانه انجام شوند.
آیا تمرینات قدرتی برای بیماران ام اس بیخطر است؟
یکی از نگرانیهای شایع بیماران و خانوادهها این است که نکند ورزش باعث تشدید علائم ام اس شود. خبر خوب این است که طبق مطالعات معتبر:
تمرینات قدرتی کنترلشده، نهتنها باعث بدتر شدن بیماری نمیشوند، بلکه به بهبود عملکرد حرکتی کمک میکنند.
البته به شرطی که:
- شدت تمرین مناسب باشد.
- بین ستها استراحت کافی در نظر گرفته شود.
- دمای محیط کنترل شود.
- تمرین زیر نظر متخصص کاردرمانی یا فیزیوتراپیست آشنا با ام اس انجام شود.
اصول مهم تمرینات قدرتی برای بیماران ام اس
قبل از معرفی تمرینات، آشنایی با چند اصل کلیدی ضروری است:
۱. فردمحور بودن تمرینات
هر بیمار ام اس الگوی علائم خاص خود را دارد. برنامه تمرینی باید بر اساس:
- میزان ضعف عضلانی
- سطح تعادل
- شدت خستگی
- مرحله بیماری
طراحی شود.
۲. شدت کم تا متوسط
تمرینات قدرتی برای بیماران ام اس معمولاً با وزن کم و تکرار کنترلشده شروع میشوند.
۳. توجه به خستگی
خستگی در ام اس فقط جسمی نیست؛ عصبی هم هست. تمرین باید قبل از رسیدن به خستگی شدید متوقف شود.
۴. تنفس صحیح
حبس نفس هنگام تمرین ممنوع است، چون میتواند فشار عصبی و جسمی را افزایش دهد.
نمونه تمرینات قدرتی مناسب برای بیماران ام اس
توجه: این تمرینات صرفاً جنبه آموزشی دارند و باید قبل از اجرا توسط متخصص تأیید شوند.
۱. تمرین تقویت عضلات ران (نشسته)
- روی صندلی بنشینید.
- یک پا را بهآرامی صاف کنید.
- ۵ ثانیه نگه دارید و پایین بیاورید.
- هر پا ۸ تا ۱۰ تکرار
مزیت: بهبود راه رفتن و کاهش خستگی پاها – برای کسب اطلاعات بیشتر به مقاله “درمان سنگینی پا در ام اس” مراجعه فرمایید.
۲. تمرین تقویت عضلات باسن
- به پشت دراز بکشید.
- زانوها خم، کف پا روی زمین
- لگن را آرام بالا بیاورید.
- ۵ ثانیه نگه دارید.
مزیت: افزایش ثبات لگن و کاهش فشار روی کمر
۳. تمرین قدرتی اندام فوقانی
- استفاده از کشهای ورزشی سبک
- باز و بسته کردن دستها به طرفین
- ۸ تا ۱۲ تکرار
مزیت: بهبود عملکرد دستها و فعالیتهای روزمره
۴. تمرینات مرکزی (Core)
- در حالت نشسته
- سفت کردن آرام عضلات شکم
- بدون حبس نفس
مزیت: افزایش تعادل و کنترل تنه – به مقاله “تمرینات تعادلی برای بیماران ام اس” مراجعه نمایید.
نقش کاردرمانی در تمرینات قدرتی بیماران ام اس
تمرینات قدرتی اگر بدون برنامه تخصصی انجام شوند، میتوانند:
- باعث خستگی شدید
- افزایش اسپاستیسیته
- یا حتی کاهش انگیزه بیمار شوند.
اینجاست که نقش کاردرمانی تخصصی در ام اس بسیار پررنگ میشود.
در مرکز کاردرمانی دکتر حسینی سیانکی، برنامه تمرینات قدرتی برای بیماران ام اس بر اساس:
- ارزیابی دقیق قدرت عضلات
- بررسی تعادل و کنترل تنه
- تحلیل فعالیتهای روزمره بیمار
طراحی میشود تا تمرینات هم ایمن باشند و هم کاربردی.
مزایای تمرینات قدرتی تحت نظر متخصص
وقتی تمرینات قدرتی در یک مرکز تخصصی انجام میشوند:
- احتمال آسیب به حداقل میرسد.
- پیشرفت بیمار قابل اندازهگیری است.
- تمرینات متناسب با نوسانات بیماری تنظیم میشوند.
- انگیزه و پایبندی بیمار افزایش مییابد.
به همین دلیل توصیه میشود بیماران ام اس برای شروع تمرینات قدرتی، از خدمات مراکز معتبر کاردرمانی استفاده کنند.
هر چند وقت یکبار باید تمرینات قدرتی انجام شود؟
در اغلب بیماران ام اس:
- ۲ تا ۳ جلسه در هفته
- با فاصله استراحت مناسب
- هر جلسه ۳۰ تا ۴۵ دقیقه
بهترین نتیجه را به همراه دارد. البته این عدد بسته به شرایط هر فرد قابل تغییر است.
جمعبندی
تمرینات قدرتی برای بیماران ام اس اگر بهصورت اصولی، تدریجی و تحت نظر متخصص انجام شوند، میتوانند:
- قدرت عضلات را افزایش دهند.
- خستگی را کاهش دهند.
- استقلال فرد را بیشتر کنند.
- کیفیت زندگی را بهطور چشمگیری بهبود ببخشند.
اگر شما یا یکی از عزیزانتان مبتلا به ام اس هستید، توصیه میشود قبل از شروع هر برنامه ورزشی، با متخصصان باتجربه مشورت کنید. بهترین مرکز کاردرمانی تهران تحت نظر دکتر حسینی سیانکی با رویکرد علمی و فردمحور، یکی از مراکز فعال در طراحی برنامههای توانبخشی و تمرینات قدرتی ویژه بیماران ام اس است.
