توجه شنوایی یا توجه شنیداری یکی از مهمترین مهارتهای شناختی و حسی در انسان است که نقش اساسی در یادگیری، زبان، گفتار و ارتباطات اجتماعی دارد. بسیاری از مشکلات گفتاری، ضعف تمرکز، اختلالات یادگیری و حتی مشکلات رفتاری کودکان، به ضعف در توجه شنوایی و شنیداری مرتبط هستند.
شناخت دقیق این مهارت و آگاهی از روشهای تقویت آن، میتواند نقش مهمی در رشد طبیعی کودک و موفقیت تحصیلی او داشته باشد.
توجه شنوایی و شنیداری چیست؟
توجه شنوایی (Auditory Attention) به توانایی تمرکز ذهن بر صداها و اطلاعات شنیداری گفته میشود. این مهارت به کودک کمک میکند تا:
- صداهای مهم را از صداهای مزاحم تشخیص دهد.
- به صحبتهای دیگران گوش دهد و آنها را دنبال کند.
- دستورالعملهای شنیداری را اجرا کند.
- اطلاعات شنوایی را بهدرستی پردازش کند.
به زبان ساده، توجه شنوایی یعنی توانایی گوش دادن هدفمند و تمرکز بر محرکهای شنیداری مهم.
تفاوت توجه شنوایی با پردازش شنیداری
بسیاری از والدین توجه شنوایی را با پردازش شنیداری اشتباه میگیرند:
- توجه شنوایی: تمرکز بر صدا
- پردازش شنیداری (ادراک شنیداری): تحلیل و درک صدا
مثلاً وقتی کودک به صحبت معلم گوش میدهد، توجه شنوایی فعال است؛ اما زمانی که مفهوم صحبت را درک میکند، پردازش شنیداری انجام شده است.
اهمیت توجه شنوایی و شنیداری در رشد کودک
توجه شنوایی و شنیداری نقش مهمی در جنبههای مختلف رشد کودک دارد:
۱. رشد گفتار و زبان: کودک برای یادگیری زبان باید بتواند به صداها و محرکهای شنیداری گوش دهد. ضعف توجه شنوایی میتواند باعث تأخیر گفتاری شود.
۲. یادگیری در مدرسه: کودکی که توجه شنوایی ضعیفی دارد، در دنبال کردن توضیحات معلم، دیکته و یادگیری مطالب شنیداری با مشکل مواجه میشود.
۳. ارتباط اجتماعی: توجه شنوایی به کودک کمک میکند مکالمات را بهتر دنبال کند و پاسخ مناسب بدهد.
۴. تمرکز و رفتار: ضعف توجه شنوایی گاهی با بیشفعالی یا حواسپرتی اشتباه گرفته میشود.
علائم ضعف توجه شنوایی و شنیداری در کودکان
اگر کودک شما چند مورد از علائم زیر را دارد، ممکن است توجه شنوایی یا شنیداری او نیاز به تقویت داشته باشد:
- بیتوجهی به صحبت دیگران
- نیاز به تکرار زیاد دستورها
- مشکل در دنبال کردن دستورالعملهای چندمرحلهای
- حواسپرتی در محیطهای شلوغ
- پاسخ ندادن به صدا زدن نام خود
- مشکل در یادگیری شعر و داستان
- ضعف در دیکته و مهارتهای شنیداری
علتهای ضعف توجه شنوایی و شنیداری
ضعف توجه شنوایی و شنیداری میتواند دلایل مختلفی داشته باشد:
- مشکلات پردازش حسی
- تأخیر رشدی
- اختلال نقص توجه (ADHD)
- مشکلات شنوایی در کودکان
- محرکهای محیطی زیاد (تلویزیون، موبایل و…)
- مشکلات گفتاری و زبانی
در بسیاری از موارد، این مشکل با مداخلات تخصصی قابل درمان است.
نقش اتاق شنیداری و سنسوری روم در تقویت توجه شنوایی
یکی از مؤثرترین روشها برای تقویت توجه شنوایی و شنیداری، استفاده از محیطهای تخصصی مانند اتاق شنیداری و سنسوری روم است.
اتاق شنیداری چیست؟
اتاق شنیداری فضایی تخصصی است که با استفاده از تجهیزات صوتی و تمرینهای هدفمند، مهارتهای شنیداری و شنوایی کودک را تقویت میکند. در این فضا، کودک یاد میگیرد:
- به صداهای مهم توجه کند.
- صداها را تفکیک کند.
- تمرکز شنوایی خود را افزایش دهد.
سنسوری روم چیست؟
اتاق حسی یا اتاق سنسوری روم، محیطی کنترلشده برای تحریک و تنظیم سیستم حسی کودک است. این فضا به بهبود موارد زیر کمک میکند:
- تنظیم حساسیتهای شنوایی
- افزایش تمرکز
- کاهش اضطراب و بیقراری
- تقویت یکپارچگی حسی
در مرکز تخصصی گفتاردرمانی تحت نظر دکتر حسینی سیانکی، اتاق شنیداری و سنسوری روم بهصورت علمی و هدفمند برای درمان مشکلات توجه شنوایی و شنیداری کودکان طراحی شده است. این رویکرد تخصصی باعث شده بسیاری از کودکان در مدت زمان مناسب، پیشرفت چشمگیری در مهارتهای شنوایی و شنیداری خود داشته باشند.
روشهای تقویت توجه شنوایی و شنیداری در خانه
والدین میتوانند با تمرینهای ساده، توجه شنوایی و شنیداری کودک را در خانه تقویت کنند:
۱. بازیهای شنیداری
- تشخیص صداهای محیط
- تقلید صداها
- بازی «گوش بده و انجام بده»
۲. داستانخوانی شنیداری
خواندن داستان و پرسیدن سؤال درباره آن.
۳. دستورهای مرحلهای شنیداری
مثلاً: «اول کفشت را بیاور، بعد دفترت را بردار.»
۴. کاهش محرکهای مزاحم
کاهش صدای تلویزیون و موبایل هنگام صحبت با کودک.
۵. بازیهای ریتمیک و موسیقی
تقویت تمرکز شنوایی با ریتم و آهنگ.
نقش گفتاردرمانی در درمان ضعف توجه شنوایی و شنیداری
گفتاردرمانی یکی از مؤثرترین روشها برای تقویت توجه شنوایی و شنیداری است. متخصص گفتاردرمانی با ارزیابی دقیق، برنامه درمانی متناسب با نیاز کودک طراحی میکند.
در جلسات گفتاردرمانی، تمرینهایی انجام میشود که باعث:
- افزایش تمرکز شنوایی
- بهبود درک شنیداری
- تقویت حافظه شنوایی
- بهبود مهارتهای زبانی
میشود.
چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟
اگر کودک شما:
- در توجه به صداها مشکل مداوم دارد.
- در گفتار یا یادگیری ضعف دارد.
- دستورها را دنبال نمیکند.
- نسبت به صداها واکنش غیرعادی نشان میدهد.
بهتر است برای ارزیابی دقیق به متخصص کاردرمانی یا گفتاردرمانی مراجعه کنید.
جمعبندی
توجه شنوایی و شنیداری یکی از پایههای اصلی یادگیری، گفتار و ارتباط در کودکان است. ضعف در این مهارت میتواند مشکلات متعددی ایجاد کند، اما با مداخلات تخصصی مانند گفتاردرمانی، تمرینهای شنیداری، اتاق شنیداری و سنسوری روم، قابل درمان و بهبود است.
اگر نگران توجه شنوایی یا شنیداری فرزند خود هستید، ارزیابی تخصصی در مرکز تخصصی گفتاردرمانی تهران میتواند اولین قدم برای کمک به رشد او باشد.
